naar
Leeuwendeel


Inleiding:

December 1969
Na heel veel onderhandelingen met het gemeentebestuur kunnen wij de boerderij huren tegen een door de huuradviescommissie aangeraden huurprijs. Deze huurprijs was gebaseerd op de vervallen staat van het pand. Eigenlijk was het de bedoeling van B&W om het pand af te breken en er een nieuwe bungalow voor in de plaats te zetten. Op ons speciale verzoek is toen besloten deze reeds door de gemeenteraad goedgekeurde sloop terug te draaien.
Wij konden het pand tegen een aangepaste huurprijs op basis van bouwvalligheid huren voor de tijd van vijftien jaar met de clausule dat wij zelf helemaal verantwoordelijk waren voor het totale onderhoud.

Inmiddels had het pand, nadat de gemeente het in juli 1968 had aangekocht van de toenmalige eigenaar, Piet Bakker, de laatste boer in bedrijf, n jaar leeg gestaan en was regelmatig bezocht door jongeren, die er hun sporen in hadden achtergelaten. Naast de nog aanwezige mest in de stallen lag er een berg vervuiling. Vooral in het eerste deel, vlak achter het voorhuis, daar hadden kalkoenen gestaan en ook hun mest lag nog centimeters dik op de vloer. Honderden vliegen zaten binnen, in het boenhok stond een koe en de opkamer was tot kippen- en konijnenhok omgebouwd. Ook was alles wat nog van enige waarde was, zoals een mooie deur met glas in lood, de elektrische bedrading en de waterleiding er uit gesloopt.
De bouwkundige staat van het pand was ook niet best:
De zolder was door de koeienlucht volledig verteerd. De houten planken bestonden alleen nog uit een schil met wat vermolmd hout er tussen. Het dak boven het achterhuis was in 1953 om dezelfde reden vernieuwd en verlaagd en lekte nu op de scheiding tussen voor- en achterhuis. Er was geen toilet, alleen buiten een vieze oude poepdoos in een aangebouwd hokje.
Het erf bestond uit een grote brandnetelplaats met een doorgezakte hooikap.
Wij zijn drie maanden aan het werk geweest om het geheel tot een bewoonbare ruimte te maken.
Eerst alle troep en mest verwijderen en iedere avond met liters lysol het hele pand ontsmetten. Het rook dan lekker fris, maar de volgende ochtend had de mestlucht weer de overhand gekregen en konden we weer overnieuw beginnen.
In het eerste deel van de stal bouwden we een badkamer en een toilet. Alle enkelsteens muren werden met gipsplaat op rachels bekleed. Hierdoor ontstond een vorm van een spouwmuur. Met heel veel triplexplaat werden alle deuren en kozijnen afgetimmerd. De binnenmuren werden voorzien van granol. In de keuken en de hal legden we grindtegels op de vloer.
Zo hebben we met ons gezin zesentwintig jaar gewoond, geleefd en gewerkt.

Eigendom
In 1994 hebben we contact gezocht met de wethouder. Wij wilden namelijk het pand verwerven en toen bleek dat het gemeentebestuur het pand wilde vervreemden. Na lang onderhandelen over alle condities zijn we het eens geworden en sinds 30 januari 1996 zijn vader Alphons en zoon Vincent de nieuwe eigenaren.
Wij zullen het pand geheel renoveren, zo veel mogelijk in de oorspronkelijke staat terugbrengen met gebruikmaking van liefst oude materialen uit deze streek afkomstig. Bovendien zullen we alle werkzaamheden in eigen beheer doen.
Om de woonsituatie zowel boven als beneden voor te bereiden wordt de slaapplek van boven verplaatst naar beneden. Alphons en ik zullen beneden wonen en Vincent en Gemma boven. We krijgen zowel boven als beneden een compleet woongedeelte met eigen keuken en badkamer.
 
Algemeen
Januari 1995 starten de eerste voorbereidingen.
Na heel veel besprekingen, de meeste rond het biljart, beginnen we met de eigenlijke renovatie.
In alle woonruimtes van het verlaagde gedeelte beneden komen voorlopig plafondplaten van hardboard in verschillende breedten zodat de suggestie wordt gewekt van een planken plafond. Later zal blijken dat dit niet afdoende is en worden de boardplaatjes vervangen door planken. Daarna worden alle balken verbreed met aan iedere kant een plank en voorzien van een profiel. Tussen de balken worden planken aangebracht zoals in oude huizen gebruikelijk is.
Alle deur- en raamkozijnen worden opnieuw gemaakt met ons eigen 'van Leeuwen' profiel, samengesteld uit zo veel mogelijk reeds aanwezig materiaal.
Ook de hele elektrische bedrading wordt opnieuw aangelegd. Lichtpunten worden bepaald, stopcontacten en schakelaars worden geplaatst.
Drempels bij alle overgangen van de verschillende ruimten worden van Belgisch hardsteen gemaakt evenals de neutjes onder de kozijnen.
 
Als eerste de slaapkamer en de gang
Beneden moet er een slaapkamer worden gerealiseerd. Hiervoor wordt de oude tekenkamer uitgeruimd.
De ruimte tussen keuken en stal, van oorsprong een tussenstal, was door ons in 1969 reeds verdeeld in een badkamer en een hal, later is er in die hal nog een tussenmuur geplaatst waardoor er een extra kamer ontstond die eerst als kinderslaapkamer en later als tekenkamer is gebruikt. In de nog resterende halruimte hadden we bergkasten gemaakt.
We besluiten om die kasten weg te breken. De door ons indertijd geplaatste wand van de (teken)kamer wordt weggebroken.
Om de slaapkamer te realiseren plaatsen we een nieuwe wand, zo dat er nog een  gang overblijft om van de keuken naar de stal te gaan. In die gang zullen dan ook de toegangen tot de slaapkamer en de badkamer komen.
Er wordt in de gang een open kastruimte gemaakt om de koelkast in te plaatsen.
De vloer van betontegels die in het zand liggen wordt verwijderd. Op de oorspronkelijke betonnen vloer worden in de slaapkamer en de gang balken geplaatst. Daartussen wordt isolatiemateriaal gelegd.
Onder de reeds eerder door ons op de betontegels gebouwde spouwmuren van gasbetonblokken worden steunbeertjes gemetseld.
De nieuwe wand tussen slaapkamer en gang wordt opgebouwd van balken en gipsplaten. Ook de wand tussen slaapkamer en kantoorkamer wordt met gipsplaten bekleed.
Op de vloerbalken wordt een vloer gelegd van oude vloerdelen.
De oorspronkelijke deuropening naar de stal (die nu in de slaapkamer valt) wordt met oude gasbetonblokken dichtgemetseld.
De wanden worden behangen met rauhfaserbehang.
Er wordt een hang-legkast getimmerd van oude kraalschrootjes. Enkele halfronde taboeretjes, ook weer met profiel worden in de hoeken van de kamer aangebracht.
De oude deuren van slaap- en badkamer worden van hun betimmering uit 1969 ontdaan en de dan te voorschijn komende profieldeuren worden weer opgeknapt en geschilderd.
 
De keuken
In de keuken wordt de oude aanrecht weggebroken.
Er wordt een heel nieuw plan gemaakt voor de aan - en afvoer van zowel warm als koud water. Voor de afvoer van de bovenverdieping wordt een buis aangesloten op de nieuwe riolering.
Er wordt een nieuw keukenblok gemaakt met vijf onderkasten voornamelijk met schuifladen. Het aanrechtblad wordt van granietplaten samengesteld. Er wordt een inbouwkookplaat en een gootsteen ingepast.
De bovenkast wordt verdeeld in drie kastjes met ieder twee openslaande deurtjes met kathedraalglas. Hang- en sluitwerk van deze kastjes wordt met de hand gemaakt.  Onder de bovenkast komt een lange TL-balk. Bovendien komt er verlichting achter de tweede balk.
Boven de gaskookplaat komt een afzuigkap.
De wand boven de aanrecht wordt betegeld met witte 13x13 tegels. Ook hier hebben we weer gemengde witte tegels gebruikt die we zelf op maat gezaagd hebben uit verschillende gekochte 15x15 tegels. Er worden enkele oude Delftsblauwe tegels tussengevoegd.
De deur naar de kelder wordt versmald en er komt weer een deur voor de trap. Net als bij de slaap- en badkamer zijn ook deze deuren weer oude paneeldeuren die door ons zijn opgeknapt. En ook hier een kozijn met profiel. Het trapgat wordt helemaal opnieuw geschilderd.
De doorgang van de keuken naar de kamer wordt verruimd. De oorspronkelijke schoorsteen was al eerder door ons weggebroken. Op die plaats was een kast getimmerd waar in de loop der jaren vogels, ratten en schedels achter elkaar hun plaatst hadden gekregen. Nu hebben we ook die kast weggebroken. Er is een groot kozijn gemaakt en een oude haardplaat heeft zijn bijna oorspronkelijke plek weer teruggekregen. Hierop staat nu onze antieke kluis.
De wand naar het boenhok met deur en raamkozijn wordt grotendeels vernieuwd. Het boenhok drukt tegen de keukenwand en op de plaats tussen deur en raam is die druk te groot waardoor de wand daar naar binnen komt. Om die druk enigszins van de wand af te halen plaatsen we een staande balk in de hoek bij het raam.
Er komt een klein rechthoekig raamkozijn met twee openslaande ramen met elk twee ruitjes. De uitzethaken worden van messing met de hand gemaakt.
De deur tussen keuken en boenhok wordt van oude vloerdelen samengesteld. Het wordt weer een onder en bovendeur. In de bovendeur komt een klein vierkant raampje, eigenlijk een deurtje,  met een ruitje van geslepen glas.
In de keuken komt een geheel marmeren vloer, bestaande uit tegels die van allemaal kleine stukjes marmer zijn samengesteld. De tegels worden gelegd in zand gemengd met witte cement, goed aangeklopt, daarna wordt de tegel weer opgepakt en wordt er heel dunne witte cement gegoten, waarna de tegel terug op zijn plaats wordt gelegd. Nog even aankloppen en hij zit.
 
De badkamer
In de badkamer wordt een nieuwe indeling gemaakt. De douche komt in de linkerachterhoek. De vloer zal daar zoveel aflopen als nodig is voor een goede afwatering. Voor de wasmachine wordt een verhoging gemetseld. Het bad komt tegen de buitenwand. De wc. en wastafel tegen over elkaar.
De wanden worden van hun boerenstuc ontdaan met behulp van een fhn en plamuurmes. Daarna worden ze waar nodig aangevuld en gevlakt, ze worden voorgestreken en betegeld.
We hebben bij verschillende bouwmarkten witte tegels gekocht, die worden gemengd, waardoor er een gemleerde witte muur ontstaat. Hier en daar zijn er door ons zelf bedachte  'stertegels' tussen gevoegd.
De vloertegels worden er met behulp van een kango uitgehaald en met een aanvulling van effen grijze tegels in mozaek opnieuw gelegd.
De oude verwarmingsradiator wordt op zijn kant tegen de wand naast de wasmachine geplaatst.

De stal
Het centrale woongedeelte is nu klaar en we besluiten om nu eerst de "stal"  op orde te brengen.
Als eerste wordt de open ruimte in het plafond, door ons in 1979 aangebracht, gedicht. We brengen verbindingsbalken aan en plaatsen daar dan vloerplaten op. Aan de rechterachterkant wordt een nieuw trapgat gemaakt. Hier wordt een nieuwe opgang naar boven gebouwd.
De indertijd aangebrachte boerenstuc wordt ook in de stal verwijderd. De wanden worden met een gladde witte laag afgewerkt. Het ruimte-effect wordt hierdoor sterk vergroot.
De twee bomen bij de ingang naar het woongedeelte, die bij de verbouwing in 1979 het dak droegen, worden verwijderd, nadat er twee nieuwe draagmuren onder de balken zijn gemetseld.
De wand tussen slaapkamer en stal wordt gesoleerd en daar wordt een dertig centimeter diepe bergkast getimmerd, Naast deze kast komen ladekasten.
De oude plee wordt weggebroken.
Alle elektrische aansluitingen worden vernieuwd,  T.L.'s krijgen een stekker met stopcontact.
De verbindingsdeur tussen stal en woonhuis wordt evenals de boenhokdeur van vloerdelen gemaakt, maar nu dubbel zodat er isolatie tussen kan. Er komt een vierkant ruitje in. Hij sluit met magneten.
 
De buitenkant
Om een goed beeld te krijgen van de uiteindelijke uitwendige vernieuwingen: Het op oorspronkelijke hoogte brengen van het dak, worden er eerst bouwtekeningen gemaakt.
In de achtergevel komen vier nieuwe deurkozijnen, n boven en drie beneden. De middendeur beneden zit oorspronkelijk niet helemaal in het midden. Om nu onder- en bovenkozijn goed op elkaar te laten aansluiten krijgt de benedendeur aan iedere kant een smal raampje, links iets smaller dan rechts. Alle deuren worden gemaakt van oude grenen vloerdelen, de kozijnen van oude grenen balken. De benedendeuren krijgen ieder vier ruitjes, de bovendeur krijgt er zes. Dit wordt gedaan om boven meer licht in de woonruimte te krijgen.
De rechter achterdeur in de stal zal de nieuwe voordeur voor boven worden. Er komt hier een halletje met een grenenhouten trap.  Het halletje zal evenals de ingang naar de gang worden afgesloten met een dubbeldikke deur van planken met een ruitje erin. De vloer van het halletje wordt gelegd met oude boeren plavuizen.
Helemaal in de punt van de achtergevel komt een rozetraam.
Het hele dak wordt vervangen.
In het voorhuis zit nog een schenkelspant van oorsprong. Wij zullen ook in het achterhuis drie nieuwe schenkelspanten aanbrengen. Deze zullen met de nokgording verbonden worden door nokstijlen en trekbalken. Onderling zullen de spanten worden verbonden door drie gordingen, in plaats van twee, waarop dakplanken worden gelegd. Dan een laag steenwolisolatie afgedekt door een folie. Hierop komen dan de panlatten en de dakpannen.
Er komt een dakkapel met drie keer twee openslaande raampjes aan de westgevel.
De buitenmuur aan de westgevel achter het boenhok wordt eerst afgebroken en weer opgemetseld..
Voor het restaureren en opbouwen van de muren gebruiken we stenen die afkomstig zijn van een oude boerenschuur. Het zijn dezelfde soort stenen als waar onze boerderij van gebouwd is. Die schuur hebben we zelf afgebroken en alle stenen schoon gebikt.
Alle muren worden opnieuw gevoegd met knipvoegen. Het hiervoor benodigde gereedschap hebben we zelf gemaakt.
Alle goten worden nieuw gemaakt. Ze worden geplaatst op houten gootklossen. In de houten goten komen de zinken goten die we ook zelf solderen. Alle goten en daklijsten worden afgewerkt met een sierrand. Boven alle deuren en ramen komt die zelfde sierrand als loodflap terug. Ook komen de krullen langs boenhok, oude plee en dakkapel weer terug, met een rood streepje aan de kant.
Voor het dak hebben we oude blauwe Hollandse pannen verzameld, afkomstig van renovatiebouw in Utrecht.
In het puntje achter de voorgevel komt een klein oud dakraam.
 
De hooizolder
Op de oorspronkelijke hooizolder wordt een woongelegeheid gerealiseerd voor Vincent en Gemma. Als eerste wordt de infrastructuur uitgezet. Water aan en afvoerbuizen worden aangesloten. Elektrische bedradingen worden opnieuw getrokken, schakelaars en stopcontacten geplaatst. De ruimte voor berging en slaapkamer aan de oostkant wordt afgepaald. Aan de westkant komt het ketelhok voor de CV en de badkamer. De open keuken wordt tegen de badkamer aangebouwd. De overige ruimte wordt woonruimte.
Alle ruimtes worden afgewerkt met kraalschrootjes. De deuropeningen krijgen weer het bekende profiel en er komen allemaal oude paneeldeuren in. De vloer wordt een zwevende vloer, een frame van balken waarop de planken komen. In de tussenruimte komt isolatiemateriaal.
De voorkamer krijgt ook een geheel nieuwe vloer. Ook hier weer eerst een zwevende balkenconstructie op een laag zachtboard gelegd, dan dubbele isolatie en daar overheen planken. We besluiten de vloer waterpas te maken, hetgeen betekent dat de ramen scheef ten opzicht van de vloer zitten. Dit betekent dat de trap van de keuken naar boven een extra tree krijgt. Alle wanden van de bovenverdieping worden opnieuw uitgeraggeld en met gipsplaat bekleed, die daarna wordt afgewerkt met gladde stuc.
De aanrecht in de keuken wordt van grijs en zwart graniet gemaakt dat in blokjes van 5 x 5 cm wordt gezaagd en in dambordmotief op een plaat wordt gelijmd. Er komen houten kastjes onder en boven de aanrecht. Rond de trap wordt een hekje geplaatst van zelfgemaakte spijlen.
 
Het boenhok
De twee zijwanden van het boenhok krijgen een nieuwe buitenmuur die samen met de oude muur een spouw vormt die met isolatie wordt gevuld. De achterwand aan de slootkant wordt vanaf het dak recht naar beneden opgebouwd en er komt een kozijn van oud grenen hout met vier openslaande ramen in. De twee stalraampjes worden een halve meter naar achteren verplaatst en de beide deurkozijnen worden ook niet meer tegen de muur van de keuken aangezet, bij de achterdeur komt er n steen tussen, bij de voordeur komt er een muurtje van vijftig centimeter tussen zodat de kapstok goed vrij kan hangen. Aan de buitenkant komt voor iedere deur een stoep van oude boeren plavuizen en de vloer wordt van oude vierkante rode plavuizen gelegd in drainzand. De vloer blijft (boenhokgetrouw) schuin aflopen naar achteren. Aan de slootkant komt een nieuwe goot, aan de uiteinden worden twee veren aangebracht.
 
Het woongedeelte beneden
In de kantoorkamer wordt evenals in de keuken het plafond met brede delen bekleed. In de woonkamer/zijkamer en opkamer worden de originele plafonds geschoond. Waarna de balken worden opgedikt.
Alle ramen worden uit de kozijnen gehaald, opgeknapt en de kruislatten worden verdikt en verdiept, zodat er dikker glas in kan (4 mm). En alle ramen worden weer schuifbaar gemaakt. Rond de ramen komt een profielkozijn met vensterbank.
In de kantoorkamer komt een nieuwe vloer, in de woonkamer worden de oude vloerplanken er uitgehaald, geschuurd en met nog verzamelde planken teruggelegd, zodat de vloer van woon- en zijkamer n geheel. De vloer van de opkamer wordt alleen geschuurd. De originele kast in de zijkamer wordt weer ingebouwd met in het midden een vitrinedeel.
De opkamer wordt als werkkamer van Alphons ingericht.
 
De waterhuishouding buiten
Op het achtererf wordt een waterput gegraven. Twee en een halve meter diep, tot op het grondwater. Hierop worden alle hemelwaterafvoeren van het achterhuis aangesloten.
In het verfhok (vroeger de oude plee) wordt een waterpomp genstalleerd, die wordt aangesloten, met een ondergrondse verbinding, op de waterput. Evenals het putje midden op het plein, van waaruit het hemelwater wordt afgevoerd. De waterput krijgt een verbinding zowel met de sloot als met de sloot achter.
 
Het balkon
Aan de achtergevel wordt een balkon gebouwd, waar de boven (hooi)deur op uitkomt. Als fundering storten we twee betonnen palen van een meter diep (tot op het zand). Daar worden draadeinden in verankerd. Hierop worden de twee oude houten palen geplaatst, verkregen bij een sloop van een garagebedrijf. Onder de palen worden weer steunbeertjes gemetseld en rond het balkon komt een breed profiel. De vloer van het balkon is van houten planken met daarop zink en een houten vlonder.
 
De schuren
Op het achtererf zijn twee schuren herbouwd op de plaats van de oude varkensstallen. De eerste schuur is het atelier van Alphons. De tweede schuur is expositieruimte. Vincent wilde de schuren zo klein mogelijk houden en onder de schuren een grote kelder aanbrengen. Nadat de tekeningen door Alphons waren gemaakt en bij de gemeente gepresenteerd, bleek dat er bij de gemeente problemen met de vergunning zouden komen tegen de grootte van de kelder en tegen de bouw van de schuur aan de kant van het pad. Er ligt namelijk een gasleiding in het pad en daar moeten we contractueel vier meter van af blijven met bouwen. We hebben toen de kelder verkleind en de linker schuur opgeschoven. We bouwen eerst n schuur, dit wordt het nieuwe atelier van Alphons voor metaal en hout. Bij de gemeente hebben we goedkeuring, na toestemming van het gasbedrijf, om de schuur op de oorspronkelijke plaats te laten staan. Hij wordt alleen een meter breder de tuin in. De tweede schuur wordt een jaar later gebouwd. Als de eerste schuur klaar is wordt de hele stal uitgeruimd en ingericht als glasatelier voor Vincent.

Rond het pand wordt een beeldentuin ingericht.
In 2002 is na acht jaar werken het plan in grote lijnen gerealiseerd en worden we beloond met een oorkonde van de Stichting Hugo Kotestein.