naar
Leeuwendeel

Geschiedenis

“Leeuwendeel” is een hofstede, gelegen aan de zuidzijde van de Oude Rijn, aan de oostkant binnen de gemeentegrenzen van Bodegraven. Hij is gebouwd in 1865 door Paulus van Vliet. Evenals alle Zuid-Hollandse boerderijen, die in de nabijheid van de grote steden liggen, is ook deze boerderij gebouwd en bedoeld voor het gemengde bedrijf, met als hoofdzaak het houden van melkvee. De boerderij is negen meter breed en achttien meter lang. Kenmerkend aan de bouw is de voorgevel, deze heeft een rechte kroonlijst met ingezwenkte hoeken. De boerderij staat met zijn fundering los op een zandplaat.

De fundering is een trapfundering: losse stenen trapsgewijs om en om op elkaar gelegd, waarop de muren in tras zijn gemetseld. De muren zijn enkelsteens. Om te zorgen dat het regenwater niet door de muren heen naar binnen kon dringen, hebben de stenen een afwijkende maat variërend van 22, 21 of 20 bij 10 cm met een hoogte of dikte van  4,5 cm aan de voorkant en 5 cm aan de achterkant. Er staat honderd meter verderop eenzelfde boerderij in spiegelbeeld en aan de oever van de Oude Rijn zijn een aantal daglonerhuisjes gebouwd, die met de dezelfde stenen zijn opgetrokken. Waarschijnlijk is indertijd voor twee boerderijen en de daglonerhuisjes een cluster van deze stenen in een aparte opdracht gebakken.

In tegenstelling tot de vele rijke boerderijen is dit een eenvoudige boerderij. Er is geen voordeur met gang, de vensterbanken zijn niet van hardsteen, maar gemetseld, gestuukt en daarna grijs geverfd om zo toch het aanzien van hardstenen vensterbanken te suggereren. Het woongedeelte, 9 x 5 meter bevat een opkamer, met daaronder de kaaskelder, in het midden de mooie kamer, die alleen met hoogtijdagen werd gebruikt en daarnaast een kamer met vermoedelijk oorspronkelijk twee bedsteden. Achter deze kamers is de keuken en een zijkamer, waarin de boeren overdag huisden. In die zijkamer zit ook de instap naar één van de twee bedsteden. Achter de keuken ligt de stal voor het vee met daarboven een hooizolder. In de stal waren twee gruppen, bedoeld om de koeienmest af te voeren. De eigenlijke hoofdingang was in de keuken. Later kwam men binnen via het aangebouwde boenhok met de stoep, een verlaagde plek bij de sloot, waar de melkbussen met slootwater werden gewassen. Achter de boerderij stond een hooiberg met enkele varkensstallen van latere datum. Het dak van de boerderij werd gedragen door schenkelspanten.

Door de voortdurende uitwaseming van de koeien op stal was het dak van het achterhuis na plusminus 75 jaar zo verslechterd, dat het moest worden vervangen. De toenmalige boer besloot om het dak boven de stal te vernieuwen en (waarschijnlijk om financiële redenen) te verlagen. Het werd een dak met rechte spanten. Je kon toen enkel nog maar gebukt onder de trekbalken doorlopen.
Honderd jaar lang hebben boeren hier hun bedrijf uitgeoefend, t.w. van Vliet, Kapteijn en Bakker. Totdat in 1967 de laatste boer zijn boerderij met grond verkocht aan de gemeente. Twee jaar later kwamen wij, Alphons en Henny van Leeuwen met ons gezin in het pand wonen. In het achterhuis waar vroeger de boer zijn dagelijks brood verdiende heeft Alphons zijn atelier gevestigd. De vervallen en grotendeels ingestorte varkensstallen werden afgebroken, ook is enkele jaren later de hooikap verwijderd.

In 1995 heeft de gemeente het eigendomsrecht overgedragen aan Alphons en onze zoon Vincent, ook beeldend kunstenaar. Wij hebben gezamenlijk het plan opgevat om de boerderij in zijn meest mogelijke originele staat terug te brengen, weliswaar aangepast aan de huidige normen. Bij de renovatie zijn, voor zover mogelijk, streekgebonden bouwmaterialen gebruikt, vaak afkomstig van sloopwerken in de omgeving. De oude varkensstallen zijn vervangen door twee schuren.

Aangezien de vermoedelijke oorspronkelijke eigennaam van de boerderij niet meer te achterhalen was, besluiten wij de boerderij een nieuwe naam te geven “LEEUWENDEEL”. Afgeleid van onze eigen familienaam. Bovendien heeft het woord ´leeuwendeel´ook nog de betekenis van “het leeuwendeel aan werkzaamheden om de boerderij te verwerven en weer te renoveren”.

De boerderij staat op de MIP-lijst van de Provincie Zuid-Holland. (Monumenten-inventarisatie-project)
.